رفتن به محتوای اصلی

خدمات

خدمات قابل ارائه در مرکز درمان ناباروری ابن سینا

ویدئو های آموزشی

57
دقیقه

قسمت پانزدهم برنامه پایان ناباروری

برچسبها:

پایان ناباروری

60
دقیقه

قسمت چهاردهم برنامه پایان ناباروری

برچسبها:

پایان ناباروری

اطلاعات پزشکی

1
2
دکتر سید علی آذین، رییس کلینیک سلامت جنسی مرکز فوق تخصصی ابن سینا، به مناسبت روز جهانی سلامت جنسی با هفته نامه سلامت مصاحبه ای داشته اند. که متن آن در ادامه می آید:

سلامت جنسی چه تعریفی دارد؟

   انجمن جهانی سلامت جنسی و سازمان سلامت جهانی در سال 2002 سلامت جنسی را این گونه تعریف کردند:

   "رفاه و آسایش فیزیکی، هیجانی، روانی و اجتماعی در امور مرتبط با جنسیت و نه تنها فقدان بیماری، اختلال عملکرد یا ناتوانی"

   این تعریف در ادامه تصریح می کند که:

   "سلامت جنسی نیازمند برخورد مثبت و توأم با احترام به جنسیت و روابط جنسی و در عین حال امکان برخورداری از تجارب لذت بخش و ایمن جنسی، به دور از اجبار، تبعیض و خشونت است. برای رسیدن به سلامت جنسی و حفظ آن، حقوق جنسی افراد باید مورد احترام، حمایت و تامین قرار گیرد."

   با گذشت 12 سال از این تعریف، از آنجایی که Sexuality که واژه "جنسینگی" به عنوان معادل فارسی در فرهنگستان زبان برای آن تصویب شده مفهومی پیچیده و چند بعدی است، دست اندرکاران سلامت جنسی موضوع روز جهانی سلامت جنسی را در سال جاری کماکان به ارائه تعریفی از بهزیوی (معادل مطرح شده بجای (Well being یا خوب زندگی کردن از نظر امور مرتبط با جنسیت اختصاص داده اند.

 

   در جامعه ما سلامت جنسی چقدر شناخته شده است؟

  متأسفانه ابعاد سلامت جنسی نه تنها در میان اغلب اقشار مختلف جامعه چندان شناخته شده نیست، بلکه مسؤولین و سیاستگذاران حوزه های فرهنگی و اجتماعی، آموزش و گاه حتی سلامت هنوز ترجیح می دهند در این خصوص بجای شواهد علمی، که البته باید متناسب با جامعه ما باشد، صرفاً با برداشت ها و ایده های شخصی به موضوع بنگرند. طی چند دهه اخیر تلاش های زیادی انجام شده تا موضوع سلامت به شکل کلی از جمله اولویت های افراد قرار گیرد اما پرداختن به سلامت جنسی هنوز هم برای برخی متولیان نظام سلامت یک دغدغه جدی نیست. به این ترتیب نه تنها خود مردم درباره لزوم توجه به سلامت جنسی کوتاهی هایی دارند بلکه مراکز ارائه خدمات متناسب که دارای کادر تخصصی مجرب باشند نیز پیش بینی نشده و در اختیار مردم نیست.

  

   تأمین سلامت جنسی چه شروطی دارد؟

   در یک نگاه کلی تامین سلامت جنسی حداقل به دو شرط اصلی نیازمند است. نخست داشتن درکی درست و علمی از امور مرتبط با جنسیت و آن چه در جامعه در جریان است؛ و دوم احترام قائل بودن برای حقوق جنسی افراد و تلاش برای احقاق آن از سوی متولیان اداره آن جامعه.

 

   چه کسی می تواند ادعا کند که از سلامت جنسی برخوردار است؟

   سلامت مفهومی کیفی و نسبی است. بنابراین همه انسان ها در طول زندگی خود در هر لحظه در نقطه ای از یک طیف قرار دارند. در موضوع سلامت جنسی نیز بر حسب سن و ابعاد دیگر سلامت جسمی و روانی، فرد می تواند از درجات متفاوتی از سلامت جنسی برخوردار باشد. یعنی مراحل رشد و تکامل جنسی را به خوبی طی کند و سپس در ادامه زندگی نیز بیشترین قابلیت های عملکردی را در کنار سایر ملاحظات جسمی، روانی و اجتماعی سلامت جنسی و باروری حفظ نماید. به همین دلیل نیز سلامت جنسی در هر سن و سالی مطرح است و اصولاً تنها به روابط جنسی بین انسان ها نیز محدود نمی شود. بنابراین کسی می تواند مدعی باشد که به لحاظ سلامت جنسی وضعیت مناسبی دارد که در خصوص جنسینگی (Sexuality) و هویت جنسی (Sexual Identity) خود یعنی مجموعه ای متشکل از هویت و نقش جنسیتی و جهت گیری، رفتار و عملکرد جنسی خود، متناسب با سایر جنبه های سلامت دچار دغدغه، مشکل یا اختلال عملکرد نباشد.

 

   سلامت جنسی روی زندگی روزمره چه تاثیراتی دارد؟

کمتر جنبه ای را می توانید پیدا کنید که در زندگی روزمره با مفهوم جنسینگی (Sexuality) مرتبط نباشد. از ابتدای صبح تا صبح روز بعد، تقریباً همه جنبه های زندگی یک فرد، اعم از وضعیت ظاهری و پوشش تا نحوه جابجایی و حمل و نقل، مناسبات و تعامل بین فردی در خانه، جامعه و محیط کار و بسیاری موارد دیگر کاملاً با مسئله جنسینگی در ارتباط هستند. این ادعا اصلاً به این معنی نیست که همه جنبه ها و رفتار بشر "جنسی" هستند و نباید در این خصوص سوءتفاهم ایجاد شود.

   بنابراین برخورداری از سلامت جنسی می تواند مستقیم یا غیرمستقیم بر زندگی روزمره یک فرد تاثیر بگذارد و از طرفی آنچه در زندگی و اطراف فرد در جریان است از جمله رفتار و سبک زندگی و همچنین ملاحظات جنسی حاکم بر محیط و جامعه، نقشی تعیین کننده در سلامت جنسی او دارند.

 

   چه عواملی سلامت جنسی را به خطر می اندازند؟

همه آن چیزهایی که سلامت جنسی افراد را تهدید می کنند الزاماً از جنس بیماری نیستند. بسیاری از افراد تنها در خصوص سلامت جنسی خود نگرانی یا دغدغه هایی دارند؛ مثلاً در مورد تصویر بدنی خود یا نحوه برخورد با تکانه های جنسی یا تصمیم گیری و مسئولیت پذیری در خصوص رفتار مناسب جنسی. برخی دیگر با مشکلاتی مواجه هستند که به خودی خود بیماری جنسی محسوب نمی شوند ولی تعامل و عملکرد جنسی را تحت تاثیر قرار می دهند؛ مثلاً مسائل جنسی در سالمندی، بارداری یا در شرایط ابتلا خود یا شریک زندگی به بیماری های مزمن یا مشکلاتی همچون خشونت های وابسته به جنسیت. بلاخره در مرتبه ای دیگر گاه افراد مستقیماً درگیر بیماری های خاص از جمله عفونت های منتقل شونده از راه تماس جنسی یا انواع اختلالات عملکرد جنسی هستند. همانطور که ملاحظه می شود طیف وسیعی از مشکلات و شرایط فردی و اجتماعی می توانند باعث به خطر افتادن سلامت جنسی افراد شوند.

 

   سلامت جنسی در برنامه های آموزشی ما چه جایگاهی دارد؟ آیا بودجه ای به منظور تحقق آن در نظر گرفته شده است؟

   همان گونه که اشاره شد سلامت جنسی مفهومی برای همه افراد در همه سنین است. به همین دلیل نیز آموزش در این خصوص در هر سنی بر حسب نیاز همان دوران لازم بوده و البته ملاحظات خاص خود را دارد. درک این موضوع بسیار مهم است چون گاه دیده می شود که به محض مطرح شدن موضوع لزوم آموزش سلامت جنسی عده ای با فرض محدود بودن آموزش ها به روابط جنسی بین انسان ها در برابر آن موضع می گیرند و فاقد دیدگاه انتزاعی نسبت به مقوله جنسینگی (Sexuality) و الزامات حفظ سلامت جنسی در هر سن هستند. به علاوه برخی نگران عواقب آموزش جنسی به نوجوانان هستند و آن را به عنوان مشوقی برای شروع زودرس فعالیت جنسی تلقی می کنند، در حالی که پژوهش های متعدد در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به خوبی نشان داده اند که وقتی "محتوای مناسب" برای هر سن "به موقع" یعنی نه زود و نه خیلی دیر و بعد از ایجاد آسیب ارائه شده، تقریباً همیشه نقش محافظت کننده داشته است. طبیعتاً در کنار آموزش، فرهنگسازی و ایجاد مهارت های خویشتن داری، تصمیم گیری درست و مسئولیت پذیری نیز باید جایگاه ویژه خود را داشته باشد. ولی تجربه اغلب کشورها نشان داده که پرداختن به موارد اخیر بدون آموزش مناسب از توان محدودی برای پیشگیری از بروز آسیب ها برخوردار است.

   با حذف درس تنطیم خانواده از دانشگاه ها که شاید تنها فرصتی بود که برخی اساتید آن هم به شکل محدود به موضوع رفتارهای جنسی و برخی مخاطرات آن بپردازند، در حال حاضر تنها فعالیت سازمان دهی شده، کلاس های موقع ازدواج است که ضمن داشتن محدودیت های خاص خود، به لحاظ زمانی نامناسب بوده و در پیشگیری از برخی آسیب ها همچون نوشداروی بعد از مرگ سهراب است. البته در شرایط فعلی همین حد از آموزش نیز باید قدر دانسته شود و مرتباً در جهت ارتقاء کیفیت آن تلاش گردد.    

 

   بهتر است از چه سنی مسائل جنسی را به کودکان آموخت؟

تجارب همان یک ماه اول زندگی (حسی و حرکتی) و تعامل نوزاد با اطرافیان می تواند بر رفتارهای مرتبط با لذت در سال های بعد تاثیر تسهیل کننده یا مهاری داشته باشد. لمس بدن و اندام تناسلی در شیرخوار پسر از 6 تا 7 ماهگی شروع  و در 15 تا 16 ماهگی خیلی بارز می شود. این کار در دخترها از حدود 10 ماهگی شروع می شود و به تناوب ادامه می یابد. این موضوع را به این دلیل عرض کردم که توجه داشته باشیم کودکان به لحاظ جنسی موجوداتی غیرفعال و خنثی نیستند و در هر سنی مشغول ارزیابی موقعیت جنسیتی خود و محیط اطراف و نشان دادن واکنش هستند. به همین دلیل نیز کنجکاوی های جنسی کودکان بسیار رایج و اغلب طبیعی است. البته صرف طبیعی بودن رفتار نباید موجب نادیده گرفته شدن آن شود. درگیری کودکان با رفتارهای جنسی اغلب نشان دهنده این است که سوالاتی وجود دارد و لازم است که او چیزهایی را فرابگیرد. بنابراین هم والدین و هم در ادامه، متولیان نظام آموزشی باید در این خصوص احساس مسئولیت کرده و ضمن کسب آگاهی و مهارت، به موقع آموزش های لازم را برای کودکان فراهم نمایند. این آموزش ها بر حسب سن و نیاز کودکان متفاوت خواهد بود. مثلاً در حالی که یک کودک پیش دبستانی لازم است در مورد مناطق خصوصی بدن خود و حد و مرزهای رفتار مجاز از سوی دیگران توجیه باشد، نمی توان آموزش جنسی به یک نوجوان 15 ساله دختر یا پسر را که بالقوه به لحاظ بیولوژیک فعالیت جنسی آنها می تواند با خطراتی مثل بارداری ناخواسته همراه شود در همین اندازه محدود نمود.

  

   آمار بالای طلاق تا چه اندازه مرتبط به عدم سلامت جنسی ماست؟

طلاق پدیده ای پیچیده و متاثر از تعیین کننده های فراوان اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. به این ترتیب در تحلیل آمار طلاق و روندی که طی دهه های اخیر شاهد آن هستیم نباید ساده انگارانه بیاندیشیم. اما از آنجایی که مناسبات جنسی زوجین نقش تعیین کننده ای در کیفیت زندگی و ابعاد مهم دیگری مثل صمیمیت و همچنین تعهد در زندگی زناشویی دارد، بی توجهی به آن در فروپاشی خانواده ها قطعاً بی تاثیر نخواهد بود. به ویژه آن که در کنار فقدان برنامه های آموزشی قابل قبول در خصوص مسائل جنسی، الگوهای رفتار جنسی و توقعات زوجین از شریک جنسی نیز همزمان با سایر مناطق دنیا،  تغییرات جدی کرده است و تامین "رضایت جنسی" طرف مقابل امروزه به دانش، نگرش مناسب و مهارت های بیشتری نیاز دارد.  

 

   راهکارهای پیشنهادی شما چیست؟

به عقیده من در درجه اول باید به حقوق جنسی افراد احترام بگذاریم. اگر این شرط اول را پذیرفتیم بقیه راه اگرچه ناهمواری هایی دارد ولی پیمودنی است. پذیرفتن این حق یعنی که نظام سلامت ما موظف است مراقبت های مربوط به سلامت جنسی را در همه سطوح پیشگیری و درمان و برای همه اقشار جامعه فراهم آورد و در این راه شبکه بهداشت و درمان کشور و همچنین عناصر حمایتی مثل بیمه ها باید احساس مسئولیت کنند. پذیرفتن این حق یعنی که آموزش مناسب و به موقع و دسترسی به اطلاعات صحیح و علمی در این خصوص باید برای افراد پیش بینی شده باشد. پذیرفتن این حق یعنی کسی در کشور ناچار نباشد تن به ازدواج اجباری دهد و بلاخره پذیرفتن این حق یعنی آن که مسئولین حق ندارند در برخی جنبه های خصوصی زندگی جنسی مردم مادامی که با منافع و ارزش های اجتماعی تعارضی ندارند دخالت کنند.

معمولا طی ۳ ماهه اول خانم‌های باردار اضافه وزنی پیدا نمی‌کنند یا اضافه وزن‌شان بسیار جزیی است، حتی گاهی به جای آنکه وزن اضافه کنند، وزن کم می‌کنند! دلیل آن هم تهوع شدید و کاهش اشتها به دلیل آن است. از آنجا که مادر انرژی زیادی مصرف می‌کند و به دلیل تهوع غذ

شاید شما هم این موضوع را شنیده باشید که می‌گویند خانم باردار باید طی ۹ ماه بارداری ۱۲کیلوگرم اضافه کند. این موضوع را کاملا فراموش کنید چون هر خانمی برحسب وزن و ویژگی‌هایی که دارد ممکن است بیشتر یا کمتر از این حد وزن اضافه کند. در واقع اضافه وزن طبیعی در دوران بارداری بین ۸ تا ۱۶ کیلوگرم است. پس خود را بی‌دلیل با بهترین دوست‌تان که در ۹ ماه بارداری ۸ کیلوگرم اضافه کرده و شما در عرض ۶ ماه، ۱۲ کیلوگرم مقایسه نکنید.

میزان وزنی که در دوران بارداری اضافه می‌شود در واقع به شرایط شما قبل از بارداری مربوط است. کم کردن غذا نسبت به آن چه قبلا می‌خوردید برای آنکه وزن‌تان زیاد افزایش نیابد، کار صحیحی نیست و می‌تواند نه تنها به رشد کودک‌تان آسیب برساند، بلکه سبب تولد زودهنگام شود. این موضوع را هم در نظر بگیرد که اضافه وزن جزیی از بارداری است. بزرگ شدن سینه‌ها، حبس شدن بیشتر درون بدن، افزایش میزان خون، تجمع آب آمونیاکی، وزن جفت، وزن جنین و همگی در اضافه وزن شما دخیل هستند.

بهترین کاری که می‌توانید بکنید تصحیح تدریجی عادات غذایی قبل از اقدام به بارداری است. اما توجه کنید که اگر قصد بارداری دارید، گرفتن رژیم‌های سخت غذایی که گاهی خطرناک هم هست به شما توصیه نمی‌شود. تمامی زنان باردار از ماه ۶ بارداری به بعد، یعنی در پایان سه ماهه دوم حدود ۶ کیلوگرم وزن اضافه می‌کنند. البته این رقم برای همه یکسان نیست. از این رقم حدود یک سوم وزن جنین و دو سوم اضافه وزن مادر است. وزنی که مادر اضافه می‌کند بعد از زایمان به شرطی که به فرزندش شیر دهد خیلی سریع از بین خواهد رفت. در ۳ ماهه سوم بارداری خانم‌های باردار معمولا هر ماه یک کیلوگرم وزن اضافه می‌کنند. دلیل آن هم نیاز بدن به انرژی بیشتر برای تولید شیر، وزن‌یابی جنین، ذخیره‌سازی آب و افزایش میزان خون است. نکته مهمی که در اینجا باید به آن اشاره کرد این است که اضافه شدن وزن باید به صورت مرتب در دوران بارداری صورت بگیرد و به همین دلیل پزشک متخصص زنان خانم باردار را در هر بار چکاپ وزن می‌کند، کاهش یا اضافه شدن ناگهانی وزن در بارداری طبیعی نیست و باید دلیل آن را مشخص کرد اما در هیچ شرایطی مادر نباید سرخود به گرفتن رژیم اقدام کند.

**خوب بخورید اما نه به اندازه دو نفر! به خانم‌های باردار توصیه می‌شود در دوران بارداری غذاهای کم‌کالری مثل ماهی، گوشت قرمز، غلات کامل، سبزیجات سبز رنگ، لبنیات کم‌چرب، میوه و… مصرف کنند. تنوع غذایی بسیار مهم است. زنان باردار از ترس چاقی نباید به هیچ‌وجه چربی را به طور کامل از برنامه غذایی خود حذف کنند. درواقع چربی‌ها برای شکل‌گیری سیستم عصبی جنین لازم است. بهترین کار این است که خانم باردار چربی‌های اشباع مثل کره، خامه و روغن‌های کتان و آفتا‌ب‌گردان را کنار گذاشته و به جای آن روغن زیتون و کلزا و ماهی‌های چرب دارای روغن امگا ۳ مصرف کند. هر وعده غذایی خانم باردار باید حاوی پروتئین، چربی و قند باشد و در هر شرایطی نباید مصرف مواد معدنی و ویتامین‌ها را فراموش کرد. البته یادتان نرود که مصرف مکمل‌ها باید زیرنظر پزشک باشد چون در غیر این صورت خطرناک خواهد بود. توصیه می‌شود برای جلوگیری از کاهش قند خون خانم‌های باردار در طول روز ۳ وعده غذایی و دو میان‌وعده مصرف کنند. در رابطه با نوشیدنی‌ها هم بهتر است نوشیدنی‌های قنددار و آب میوه‌های آماده را کنار گذاشته و به جای آن، آب یا آب‌میوه‌ طبیعی مصرف کنند.

**بی‌حساب خوردن دشمن درجه یک بسیاری از خانم‌های باردار! در طول بارداری به خوردن بیش از حد غذا عادت می‌کنند. دلیل این زیاده‌خوری‌ها در واقع نه تنها رفع نیازهای بدن نیست، بلکه برای آرام کردن روان خود است. بهترین توصیه این است که دفترچه‌ای تهیه کنید و هر روز موادغذایی مصرفی روزانه خود را درون آن یادداشت کنید تا عادات خوب و بد غذایی خود را به تدریج بشناسید. سعی کنید در کنار مصرف موادغذایی کم‌کالری و مغذی ورزش را هم کنار نگذارید. انجام ورزش در دوران بارداری جز برای عده کمی از خانم‌ها ممنوع نیست. پیاده‌روی، یوگا، ژیمناستیک سبک، ژیمناستیک درون آب و شنا می‌تواند به افزایش درست و به اندازه‌ وزن شما کمک کند. در ضمن اگر گرایش شدید به شیرینی دارید، سعی کنید میل خود را با خوردن قندهای طبیعی برطرف کنید و به قندهای مصنوعی موجود در نوشابه‌های لایت روی نیاورید هنوز تاثیر این مواد بر سلامت انسان و البته جنین به اثبات نرسیده است.

**چند توصیه کاربردی

۱) وعده غذایی خود را با مصرف میوه شروع کنید تا کمی اشتهای شما کاهش یابد.

۲) سعی کنید از مواد غذایی کامل و غنی که سیرکننده هستند مثل سیب‌زمینی و برنج و نان کمک بگیرید.

۳) هرگز یک وعده غذایی را در روز حذف نکنید.

۴) مواد غذایی آماده که حاوی نمک و قند بالا هستند را کنار بگذارید.

۵) به جای بستنی و شیرینی بیشتر میوه بخورید.

Copyright by Avicenna Research Center

Designed by