• (۱۷ آبان ۱۳۹۹)

    سندرم تخمدان پلی‌کیستیک؛ علائم، تشخیص و درمان

    سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یک اختلال هورمونی شایع در سنین باروری در خانم‌هاست. در این سندرم، فولیکول‌های ریز زیاد که در حاشیه تخمدان‌ها وجود دارند، مانع تخمک‌گذاری منظم می‌شوند و این سندرم با اختلالات هورمونی و متابولیکی همراه است. علت این سندرم نامشخص است، ولی مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی می‌توانند باعث بروز آن شوند.

    علائم سندرم تخمدان پلی‌کیستیک در افراد مختلف، متفاوت است، ولی به‌طور کلی، در صورت وجود ۲ علامت از علائم زیر، تشخیص سندرم تخمدان پلی‌کیستیک مطرح می‌شود. شایع‌ترین علامت این بیماری پریودهای نامنظم است که بیشتر به‌صورت پریودهای با فاصله زیاد، یعنی فاصله بیشتر از ۳۵ روز بین ۲ سیکل قاعدگی یا کمتر از ۹ پریود در سال و معمولاً با خونریزی‌های شدید بروز می‌کند. علامت دیگر این سندرم بالا بودن سطح آندروژن (هورمون‌های مردانه) است که می‌تواند باعث علائم فیزیکی از جمله رشد موهای زاید خشن روی صورت و بدن (هیرسوتیسم)، جوش‌های صورت (آکنه) و ریزش موی سر شود. همچنین، وجود نمای تخمدان‌های پلی‌کیستیک در سونوگرافی، یعنی تخمدان‌های بزرگ با فولیکول‌های ریز زیاد که باعث می‌شوند تخمدان‌ها عملکرد مناسب و تخمک‌گذاری منظم نداشته باشند، علامت دیگر این بیماری است.

     

    این سندرم می‌تواند با عوارضی مثل ناباروری، دیابت نوع دو، مقاومت به انسولین، چربی بالا، فشار خون بالا و کبد چرب همراه باشد، که این موارد فرد را مستعد ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی می‌کند. همچنین، عوارض دوران بارداری در این بیماران بیشتر است، مثل دیابت بارداری، فشار خون بارداری، سقط یا زایمان زودرس. حدود هشتاد درصد مبتلایان به این سندرم، مشکل چاقی دارند و اختلالات خواب، تغذیه و افسردگی نیز در این افراد بیشتر است.

     

    در زمینه تخمدان پلی‌کیستیک و درمان آن تحقیقات زیادی صورت گرفته است، ولی هنوز درمان قطعی برای آن وجود ندارد و درمان‌های موجود فقط بر پایه کنترل علائم است و هر بیمار بر اساس علامت خود، درمان می‌شود. مثلاً اختلالات قاعدگی با مصرف قرص‌های پروژسترون یا ترکیب استروژن و پروژسترون درمان می‌شوند. یا برای درمان موهای زائد، ابتدا از همان قرص‌های هورمونی ترکیبی استفاده می‌شود، ولی اگر بعد از ۶ ماه برطرف نشود، قرص‌های ضدآندروژنی مثل اسپیرونولاکتون اضافه می‌شود و قدم بعدی، استفاده از لیزر موهای زائد است. همچنین، برای درمان ناباروری از روش‌های درمانی مختلف مثل استفاده از داروهای تحریک تخمک‌گذاری، iui, ivf و ... بر اساس شرایط زوجین استفاده می‌شود.

    مهم‌ترین نکته در خصوص این سندرم این است که نخستین و مؤثرترین روش درمان و کنترل این نشانگان، تغذیه صحیح و کاهش وزن است. مطالعات مختلفی بر اساس این فرضیه که اکسیداتیو استرس در بروز این بیماری نقش دارد، انجام شده است و از انواع مختلف آنتی‌اکسیدان‌ها، از جمله ویتامین E، ویتامین C، کروم، سلنیوم، روی و ... نیز برای بهبود علائم بیماری استفاده شده است. همچنین، در مطالعه‌ای که در مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا انجام گرفته، مشاهده شد که سطح آنتی‌اکسیدان‌ها در سرم و مایع فولیکولی این بیماران پایین‌تر است و بر این اساس، آنتی‌اکسیدان‌ها می‌توانند در درمان این سندرم مؤثر باشند.

    همچنین، درصد زیادی از مبتلایان به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک کمبود ویتامین D دارند و از سوی دیگر، فاکتورهای التهابی در این افراد بالاتر است و کمبود ویتامین D وضعیت التهابی را تشدید می‌کند. بنابراین، اصلاح سطح ویتامین D در مبتلایان، به بهبود علائم این بیماری کمک می‌کند.