• انجام کاریوتایپ و آنالیز کروموزومی

    تمام ویژگی­های که از پدر و مادر به فرزندان منتقل می‌­شوند، مانند رنگ مو، رنگ چشم، قد، هوش و ... از طریق واحدهایی به‌نام ژن صورت می­‌گیرد. به‌طور‌کلی در انسان حدود 25 هزار ژن وجود دارد که وظیفۀ آن­ها انتقال خصوصیت‌های پدر و مادر به فرزندان است.

     

    كاریوتایپ طبیعی مردان

    این ژن­‌ها بر اندامک­‌هایی به ­نام کروموزوم سازمان‌دهی شده‌­اند که تعدادشان در انسان 23 جفت است: 22 جفت کروموزوم غیر­جنسی از شماره 1 تا 22 و دو کروموزوم جنسی X و Y.

    هر فرد از هر ژن و کروموزوم یک جفت دارد که یکی را از پدر و یکی را از مادر دریافت کرده است. بنابراین همۀ انسان­ها دارای 22 جفت کروموزوم غیر جنسی و یک جفت کروموزوم جنسی­اند، یعنی در مجموع 46 کروموزوم دارند. در افراد مذکر، کروموزوم­‌های جنسی شامل یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y است و در افراد مونث دو کروموزوم جنسی شامل دو کروموزوم X است. بنابراین وضعیت xx 46 معرف جنسیت مونث و وضعیت xy 46 معرف جنسیت مذکر است.

    تعداد و شکل کروموزوم­‌ها (که در اصطلاح کاریوتایپ نامیده می­‌شود) در هر گونه‌­ای از موجودات زنده مخصوص به خود است.

    امروزه بررسی تعداد و شکل کروموزوم‌­ها (کاریوتایپ) از روش­‌های تشخیصی مهم در پزشکی است. اختلال‌های کروموزومی از علل اصلی ناباروری و نقایص مادرزادی هنگام تولد است. بنابراین، انجام کاریوتایپ (کاریوتایپینگ) در بررسی علل ناباروری جایگاهی ویژه دارد.

    کاریوتایپ انسان به‌طور طبیعی برای خانم­‌ها (xx 46) و برای آقایان (xy 46) است. برخی كاریوتایپ­های غیر طبیعی شایع در انسان شامل x 45 (سندرم ترنر)، xxy 47 (سندرم کلاین فیلتر)،  xxx 47، xyy  47  است.

    كاریوتایپ طبیعی زنان

    به­‌طور‌کلی در زمانی‌که سلول­‌ها در حال فعالیت‌‌های عادی خود هستند (مرحله اینترفاز) کروموزوم­‌ها در سلول قابل مشاهده نمی‌باشند.

    مناسب­ترین زمان برای مشاهده و بررسی کروموزوم‌‌ها زمانی است که سلول در حال تقسیم سلولی است. در مرحله‌­ای از تقسیم سلولی (مرحلۀ متافاز)، کروموزوم‌ها به حداکثر تراکم خود می­رسند و رنگ‌­پذیر می­شوند. بنابراین این زمان بهترین زمان برای مطالعه کروموزوم­‌ها است. در مرحلۀ متافاز تقسیم سلولی، هر کروموزوم در زیر میکروسکوپ به صورت دو کروماتید که از ناحیۀ سانترومر به هم وصل‌اند، مشاهده می‌­شوند.

    کروموزوم­‌ها از محل سانترومر به دو بازوی کوتاه (p) و بلند (q) تقسیم می‌­شوند.

    برای انجام کاریوتاپینگ و بررسی کروموزومی باید از سلول­‌هایی استفاده شود که قابلیت رشد و تقسیم سریعی داشته باشند. برای این منظور مناسب­‌ترین سلول­‌ها، سلول‌­های سفید خون، به‌ویژه لنفوسیت­‌ها هستند.

    بنابراین برای تهیۀ کشت، نمونۀ خون محیطی از ورید گرفته شده و جهت جلوگیری از لخته شدن، هپارینه می‌شوند. سپس با استفاده از سانتریفوژ با سرعت مناسب، سلول‌های سفید خون جدا شده و در محیط کشت مناسب که حاوی ماده تحریک­‌کننده تقسیم سلولی است به مدت 72 ساعت کشت داده می‌­شوند. سپس افزودن یک ماده شیمیایی به‌نام کلشی‌سین به محیط کشت سبب توقف تقسیم سلول­ها در مرحله متافاز می­‌گردد که بهترین زمان برای مشاهده کروموزوم­‌ها است.

    در این مرحله با استفاده از یک محلول هیپوتونیک، غشا سلولی پاره­شده و کروموزوم‌­ها آزاد می­شوند و پس از گسترش دادن آن­ها روی لام، با استفاده از یکی از روش­‌های مختلف رنگ­‌آمیزی، رنگ و برای مشاهده و بررسی آماده می‌­شوند.

    پس از رنگ‌­آمیزی کروموزوم­‌های هر سلول انسان به‌صورت گستردۀ زیر دیده خواهد شد.

     این تصویر هرچند برای افراد غیر متخصص ممکن است مفهوم خاصی نداشته باشد، ولی متخصصان سیتوژنتیک با بررسی این تصویر گسترده می­‌تواند به اشکال‌های کروموزومی موجود پی ببرند.

     

Categories